Uzależnienie to choroba, a nie słaba wola

autor Marta
3 wyświetleń
Uzależnienie to choroba, a nie słaba wola

Słowo „uzależnienie” wielu osobom nadal kojarzy się ze słabą wolą, wstydem i stereotypowym „alkoholikiem spod sklepu”. Tymczasem uzależnienie to choroba, w której zmienia się sposób działania mózgu. Może dotknąć każdego, również kogoś, kto pije „tylko wino do kolacji” albo od miesięcy bierze tabletkę na sen przepisaną przez lekarza. Szczególnie narażone są osoby, które zmagają się z lękiem, depresją albo bezsennością.

Jak powstaje uzależnienie

W mózgu działa układ nagrody. Za pomocą dopaminy „nagradza” to, co pomaga przetrwać, czyli jedzenie, bliskość czy odpoczynek, i dzięki temu chcemy te czynności powtarzać. Alkohol, nikotyna, leki uspokajające i narkotyki wywołują wyrzut dopaminy szybciej i silniej niż naturalne nagrody, a do tego bez żadnego wysiłku. Mózg zaczyna łączyć substancję z otoczeniem. Pora dnia, miejsce, emocja albo towarzystwo potrafią potem same wywołać głód.

Z czasem pojawia się tolerancja: ta sama dawka działa słabiej, więc potrzeba więcej. Organizm przyzwyczaja się do substancji, a kiedy jej brakuje, pojawiają się objawy odstawienia. Wtedy sięga się po nią już nie dla przyjemności, tylko żeby w ogóle poczuć się normalnie. Słabnie też kora przedczołowa, która działa w mózgu jak hamulec. Głód rośnie, a siła, żeby mu odmówić, maleje, dlatego samo postanowienie często nie wystarcza. Na szczęście po miesiącach abstynencji te zmiany w dużej mierze się cofają.

Pułapka samoleczenia

Alkohol i leki uspokajające z grupy benzodiazepin (np. alprazolam, klonazepam) działają w mózgu na ten sam układ hamujący. Na początku przynoszą ulgę, bo wyciszają lęk i ułatwiają zaśnięcie. Mózg odpowiada jednak na to większym pobudzeniem. Kiedy substancja przestaje działać, zostaje samo pobudzenie, czyli drżenie, poty, niepokój i bezsenność. Bardzo przypomina to lęk, więc sięgamy po kolejną dawkę „na nerwy”, choć w rzeczywistości łagodzimy objawy odstawienia. Kieliszek „na sen” też pomaga tylko pozornie. Przyspiesza zaśnięcie, ale w drugiej połowie nocy sen staje się płytszy i częściej się przerywa.

Od benzodiazepin i niektórych leków nasennych (np. zolpidemu) można się uzależnić już po 2–4 tygodniach codziennego przyjmowania. Dlatego lekarze przepisują je na krótko.

Po czym poznać uzależnienie

O uzależnieniu nie decyduje to, czy ktoś pije rano albo codziennie, ani to, co pije. Lekarz rozpoznaje je według konkretnych kryteriów. Należą do nich m.in. silny głód, utrata kontroli nad tym, ile i kiedy się pije lub przyjmuje substancję, tolerancja, objawy odstawienia, porzucanie innych zainteresowań i dalsze picie mimo wyraźnych szkód. Jeśli chcesz sprawdzić, czy Twoje picie jest bezpieczne, wypełnij test AUDIT (znajdziesz go m.in. na stronach Krajowego Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom). Wynik od 8 punktów w górę to sygnał, żeby porozmawiać z lekarzem. Sam test nie jest jednak diagnozą.

Przydaje się też pojęcie porcji standardowej. To 10 g czystego alkoholu, czyli ok. 250 ml piwa, 100 ml wina albo 30 ml wódki. Półlitrowe piwo to już dwie porcje. Według WHO nie ma ilości alkoholu całkowicie bezpiecznej dla zdrowia, a w trakcie leczenia lęku lub depresji i przyjmowania leków psychotropowych najlepiej nie pić wcale.

Leczenie uzależnień

Z leczeniem nie trzeba czekać, aż „sięgnie się dna”. Uzależnienie leczy się tym łatwiej, im wcześniej się zacznie. Do poradni terapii uzależnień w ramach NFZ nie potrzebujesz skierowania. Leczenie zwykle przebiega etapami. Najpierw trzeba rozpoznać problem, potem w razie potrzeby przejść detoksykację pod nadzorem lekarza i terapię uzależnień (w poradni lub na oddziale), a później pracować nad zapobieganiem nawrotom, np. w grupach wsparcia takich jak AA. Są też leki, które zmniejszają głód alkoholu albo ułatwiają rzucenie palenia. Żaden z nich nie zrobi jednak całej pracy za człowieka i najlepiej działają razem z psychoterapią. Warto przy tym leczyć współistniejący lęk, depresję czy bezsenność.

Wpadka po leczeniu nie przekreśla całej pracy. Nawroty zdarzają się w wielu chorobach przewlekłych. Ważne, żeby szybko wrócić do planu i powiedzieć o tym terapeucie lub lekarzowi.

Kilka ważnych zasad

  1. Nie odstawiaj nagle alkoholu, jeśli pijesz codziennie od dłuższego czasu, ani benzodiazepin i leków nasennych, które bierzesz codziennie dłużej niż kilka tygodni. Grozi to drgawkami, a w przypadku alkoholu także majaczeniem alkoholowym, które zagraża życiu. Odstawienie zaplanuj z lekarzem.
  2. Nie łącz alkoholu z lekami uspokajającymi, nasennymi ani przeciwbólowymi z grupy opioidów. Razem mogą zahamować oddychanie.
  3. Leki uspokajające i nasenne bierz dokładnie tak, jak zalecił lekarz. Nie zwiększaj dawki samodzielnie i nie pożyczaj leków od innych.
  4. Mów lekarzowi szczerze, ile pijesz, palisz i jakie leki bierzesz. Potrzebuje tych informacji, żeby leczenie było bezpieczne.
  5. Głód przychodzi falami. Narasta, osiąga szczyt i opada, zwykle w ciągu 15–30 minut. Kiedy się pojawi, zmień miejsce, zadzwoń do kogoś albo zacznij się ruszać.

Jeśli problem dotyczy bliskiej osoby, pomoc możesz dostać także dla siebie, w poradniach terapii uzależnień i w grupach Al-Anon. Działa też telefon zaufania dla osób z problemem alkoholowym i ich bliskich: 801 199 990. Gdy pojawiają się myśli samobójcze albo po odstawieniu alkoholu lub leków występują splątanie, omamy czy drgawki, dzwoń pod numer 112.

Powiązane artykuły