Szpital psychiatryczny i pobyt w nim może kojarzyć się z czymś bardzo stresującym. Wizerunek szpitali psychiatrycznych, który znamy z dzieł kultury niestety może dodatkowo nasilać lęk związany z hospitalizacją psychiatryczną. Wciąż istniejąca w społeczeństwie stygmatyzacja osób chorujących na choroby psychiczne również dokłada swoją cegiełkę do otoczki wstydu budowanej wokół chorób i leczenia psychiatrycznego. Nie dziwi więc nieraz duża obawa pacjentów przed hospitalizacją. Czy jest więc czego się bać, jeśli chodzi o szpital psychiatryczny? Przejdziemy w tym artykule całą drogę od przyjęcia aż do wypisu z oddziału, skupiając się na specyfice oddziału zamkniętego psychiatrycznego (poza nim w szpitalu mogą znajdować się też np. oddział dzienny, czy oddział rehabilitacji psychiatrycznej, działające na nieco innych zasadach).
Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego
Zacznijmy od samego początku, czyli od przyjęcia do szpitala psychiatrycznego. Na początku czeka Cię przejście przez szpitalną izbę przyjęć. Przygotuj się na to, że możesz nie wejść od razu do gabinetu badań, jeśli przed Tobą będą czekały inne osoby. Po wejściu na badanie może być tak, że lekarz będzie chciał porozmawiać oddzielnie z Tobą i oddzielnie z Twoimi bliskimi, jeśli z nimi będziesz. Lekarz podczas badania psychiatrycznego ocenia Twój stan psychiczny oraz analizuje, czy są wskazania psychiatryczne do przyjęcia na oddział.
Samo przyjęcie do szpitala psychiatrycznego może przebiegać w kilku trybach – najczęściej jest to przyjęcie za zgodą. W wyjątkowych sytuacjach może być to przyjęcie bez zgody pacjenta. Jeśli lekarz stwierdza, że są wskazania do hospitalizacji zaproponuje Ci przyjęcie za Twoją zgodą. Może też być tak, że lekarz zaproponuje Ci dalsze leczenie poza szpitalem lub w innym szpitalu – wtedy wyda Ci zalecenia wraz z kartą konsultacyjną. Może to być recepta, czy skierowanie i wskazówki, co robić dalej. Po decyzji o przyjęciu do szpitala i po wyrażeniu oraz podpisaniu zgody możesz zdecydować czy upoważnisz kogoś do uzyskiwania informacji o Twoim stanie zdrowia. Możesz nikogo nie upoważnić lub może to być kilka osób (nie tylko z rodziny). Możesz później to również zmienić, będąc już na oddziale.
Przyjęcie bez zgody
Może też zaistnieć sytuacja, w której lekarz uzna, że konieczna jest hospitalizacja psychiatryczna mimo braku Twojej zgody z uwagi na bezpośrednie zagrożenie Twojego życia bądź też sytuację, w której zagrażasz zdrowiu bądź życiu innych osób. Takie sytuacje szczegółowo reguluje Ustawa o Ochronie Zdrowia Psychicznego (UoOZP). Gdy lekarz podczas badania stwierdzi przesłanki do przyjęcia Cię bez zgody, może skorzystać z takiej prawnej możliwości.
Niektóre z tych możliwości to np. przyjęcie w trybie artykułu 23 UoOZP, czyli przyjęcie osoby z chorobą psychiczną, która bezpośrednio zagraża swojemu życiu bądź też zdrowiu lub życiu innych osób. Inna możliwość to przyjęcie pacjenta bez zgody w myśl art. 24 UoOZP, czyli na obserwację psychiatryczną trwającą maksymalnie 10 dni celem wyjaśnienia, czy pacjent ma chorobę psychiczną. Ważną informacją jest to, że przy przyjęciu bez zgody lekarz badający w miarę możliwości zasięga opinii drugiego lekarza lub psychologa w tej sprawie. Przy każdym przyjęciu pacjenta bez zgody informowany jest również sąd, który ocenia zasadność takiego przyjęcia. O przyjęciu bez zgody i wszystkich jego trybach (w tym trybie wnioskowym, czyli np. przyjęciu decyzją sądu na wniosek rodziny) możesz dokładnie przeczytać tutaj: https://www.gov.pl/web/rpp/zasady-przyjecia-do-szpitala-psychiatrycznego.
Co zabrać do szpitala psychiatrycznego
Szykując się do przyjęcia na oddział psychiatryczny możesz się zastanawiać co warto wziąć ze sobą z domu. Najlepiej mieć ze sobą:
- dokument tożsamości,
- skierowanie (jeśli je masz),
- aktualny wykaz leków (leki też możesz wziąć ze sobą – większość leków jest w szpitalu, jednak mogą się zdarzyć też takie, których aktualnie nie będzie na oddziale),
- wyniki badań i poprzednie wypisy ze szpitali,
- piżamę,
- kapcie,
- środki higieniczne,
- ubrania na zmianę,
- ręcznik.
Jeśli nawet nic ze sobą nie masz – nie przejmuj się. Najważniejsze rzeczy otrzymasz na oddziale, a bliscy mogą je również dostarczyć w późniejszym terminie. Pamiętaj, że będziesz poproszon* o przebranie się ze swoich ubrań na izbie przyjęć. Różne przedmioty, które będą uznane za potencjalnie niebezpieczne (noże, sznurówki, ostre przedmioty, ładowarki na długim kablu, zapalniczka) mogą zostać zabrane do depozytu szpitalnego. W zależności od oddziału zazwyczaj będziesz mógł wziąć ze sobą telefon. W depozycie możesz także zostawić przedmioty wartościowe, jak np. dokumenty, pieniądze, biżuterię itp.
Pobyt na oddziale
Następnie przechodzisz na oddział. To, na który dokładnie oddział trafisz może zależeć od wielu rzeczy – np. od liczby miejsc, rejonu zamieszkania, czy od Twojego stanu psychicznego. Na samym oddziale będą panowały różne zasady, w zależności od szpitala. Będziesz o nich poinformowan* podczas samego przyjęcia na oddziale. Dowiesz się jakie są godziny odwiedzin, kiedy będzie wyznaczony Twój lekarz prowadzący, jakie są godziny posiłków i harmonogram dnia. Te rzeczy będą się różniły w zależności od specyfiki danego oddziału i szpitala. Twój lekarz prowadzący może zostać wyznaczony tego samego bądź kolejnego dnia, w zależności od godziny przyjęcia. To on zbierze z Tobą bardziej szczegółowy wywiad, dobierze leczenie, będzie się Tobą zajmował podczas Twojego pobytu na oddziale psychiatrycznym. Podczas pobytu możesz mieć także badanie psychologiczne oraz korzystać z dostępnych w ramach oddziału zajęć (np. terapia zajęciowa, gimnastyka, wyjścia na spacery po ustaleniu z lekarzem prowadzącym).
Prawa pacjenta w szpitalu psychiatrycznym
Jako pacjent szpitala psychiatrycznego masz prawo do:
- świadczeń zdrowotnych,
- wyrażenia zgody na udzielenie świadczeń zdrowotnych,
- informacji o swoim stanie zdrowia,
- tajemnicy informacji z Tobą związanych,
- dostępu do dokumentacji medycznej,
- zgłoszenia sprzeciwu wobec opinii albo orzeczenia lekarza,
- zgłaszania niepożądanych działań produktów leczniczych,
- poszanowania intymności i godności,
- poszanowania życia prywatnego i rodzinnego,
- opieki duszpasterskiej,
- przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie.
Ochrona Twoich praw należy do zadań Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego.
Wypis ze szpitala psychiatrycznego
Jednym z najczęściej zadawanych przez pacjentów przy przyjęciu pytań jest zdecydowanie to o długość trwania pobytu. I najprostsza odpowiedź brzmi: To zależy… Niestety jest to odpowiedź, której nikt nie lubi słyszeć. Bo od czego to tak naprawdę zależy? W pierwszej kolejności od stanu zdrowia pacjenta. Warto zaznaczyć, że nie ma minimalnego ani maksymalnego czasu pobytu pacjenta na oddziale. W przypadkach przyjęcia bez zgody opisanych wyżej decyzję lekarza każdorazowo ocenia sąd. Odbywa się wysłuchanie z udziałem pacjenta, podczas którego sąd może ocenić zasadność bądź bezzasadność przyjęcia pacjenta bez zgody. Sąd może też zdecydować o zwolnieniu pacjenta z pobytu w szpitalu. Może też chcieć zasięgnąć opinii biegłego i wyznaczyć termin rozprawy.
Natomiast pacjent przebywający w szpitalu za swoją zgodą ma również prawo zażądać wypisu (tzw. wypis na żądanie). Gdy lekarz nie stwierdza przesłanek do zatrzymania pacjenta bez zgody, wypisuje pacjenta na jego żądanie. Gdy natomiast stwierdza, że pacjent z uwagi na swój stan zdrowia psychicznego stanowi zagrożenie dla siebie lub innych może zdecydować o zatrzymaniu pacjenta bez zgody zgodnie z art. 28 UoOZP. Wtedy taką decyzję również ocenia sąd podczas wysłuchania. O wypisie planowym ze szpitala decyduje natomiast lekarz prowadzący. To on omówi z Tobą zalecenia po wypisie ze szpitala.
Po wypisie ze szpitala
Wśród zaleceń poszpitalnych, które zobaczysz na wypisie ze szpitala psychiatrycznego mogą się znaleźć m.in.
- regularne przyjmowanie zaleconych leków wraz z ich dawkowaniem,
- kontynuacja leczenia w poradni zdrowia psychicznego i zalecany termin wizyty od wypisu (np. 4-8 tygodni),
- podjęcie lub kontynuacja psychoterapii,
- abstynencja od środków psychoaktywnych,
- dalsze leczenie w ramach oddziału leczenia uzależnień/ oddziału dziennego,
- wykonanie kontrolnych badań laboratoryjnych,
- dalsze leczenie/ konsultacja w ramach specjalistycznej opieki ambulatoryjnej,
- informacja o konieczności odbioru wyniku badania wykonanego podczas hospitalizacji.
Jeżeli cokolwiek w zaleceniach będzie dla Ciebie niejasne – dopytaj o to swojego lekarza. Za cały okres pobytu w szpitalu psychiatrycznym możesz uzyskać zwolnienie lekarskie. Czasami jest również możliwy pewien okres zwolnienia po wypisie. Jeżeli lekarz zaleci Ci podjęcie psychoterapii tutaj znajdziesz wskazówki jak szukać psychoterapeuty i czym kierować się podczas wyboru. Jeśli jesteś już w procesie psychoterapii to narzędzie może okazać się dla Ciebie pomocne. To Dziennik terapeutyczny, w którym znajduje się m.in. schemat spotkań terapeutycznych, miejsce na wpisanie celów terapii oraz strony dedykowane każdej pojedynczej sesji terapeutycznej. Służy wsparciu procesu psychoterapii pomiędzy sesjami.
Szpital psychiatryczny – czy jest czego się bać?
Szpital psychiatryczny to miejsce, które jest specyficzne i może budzić lęk oraz poczucie bezradności. To miejsce z określonymi zasadami, które mają określony cel. Warto pamiętać, że to przede wszystkim miejsce, które służy pomocy osobom w kryzysie zdrowia psychicznego (tutaj możesz przeczytać o moich odczuciach jako lekarki stażystki z oddziału psychiatrycznego). Jeśli szukasz pomocy – nie wahaj się. Skieruj się do psychiatry w ramach poradni, psychologa, psychoterapeuty. Tam dowiesz się jak i gdzie możesz uzyskać pomoc. W sytuacji nagłej zgłoś się na izbę przyjęć szpitala psychiatrycznego.
Jeśli jesteś w kryzysie i potrzebujesz pomocy teraz:
116 123 – telefon zaufania dla dorosłych w kryzysie emocjonalnym
116 111 – telefon zaufania dla dzieci i młodzieży
800 70 2222 – Centrum Wsparcia dla osób w stanie kryzysu psychicznego (całodobowo)
112 – numer alarmowy, gdy zagrożone jest życie