6 filarów poczucia własnej wartości

autor Marta & Łukasz
433 wyświetleń
6 filarów poczucia własnej wartości

Ze wszystkich sądów, które formułujemy w życiu, żaden nie jest tak ważny jak sąd o sobie samym.

Powyższe kluczowe zdanie możemy przeczytać na okładce i w przedmowie do „6 filarów poczucia własnej wartości” Nathaniela Brandena. Autor poświęcił dziesiątki lat, by odkryć znaczenie poczucia własnej wartości. Tworząc kolejne dzieła na drodze do jego zrozumienia zdefiniował 6 kluczowych kompetencji składających się na jego obraz. W omawianej książce opisuje konkretne strategie i prezentuje program mający na celu podniesienie poczucia własnej wartości.

Przyjrzyjmy się bliżej samemu pojęciu samooceny. Przedstawiona jest ona jako system obronny świadomości, który zawsze działa – czy o nim wiemy czy nie. W pełni zrealizowana samoocena według autora „6 filarów…” składa się z dwóch zasadniczych części. Po pierwsze jest to poczucie pewności, że potrafimy myśleć, co równa się zaufaniu do własnego umysłu. To natomiast pozwala nam stawiać czoło podstawowym życiowym wyzwaniom. Drugą część stanowi przekonanie, że mamy prawo do szczęścia i powodzenia, a to dalej oznacza, że jesteśmy wartościowi oraz zasługujemy na zaspokojenie swoich potrzeb czy pragnień oraz osiąganie tego, co dla nas ważne, a także cieszenie się owocami swoich wysiłków. 

Według badań najlepszym sposobem uzyskania wysokiej samooceny jest posiadanie rodziców z wysoką samooceną tak, by służyli za wzór. Nie jest to jednak warunek konieczny do osiągnięcia wysokiego poczucia własnej wartości. Branden na łamach swojego dzieła omawia teorię tworzenia się samooceny wraz z czynnikami ją kształtującymi. Z jego analiz wynika, że w dużym stopniu swoją samoocenę możemy podnosić sami nawet będąc już dorosłymi. Warto poznać w tym miejscu podstawową koncepcję stojącą za pojęciem poczucia własnej wartości.

Początkiem naszych działań, myśli i emocji są nasze przekonania. Zaczyna się więc od tego, co o sobie myślę i na co według siebie zasługuję. Jako rezultat często nieuświadomionych przekonań zachowuję się w określony sposób i zgodnie z nimi traktuję siebie i innych. Poprzez zachowanie wysyłam określone sygnały do otoczenia, które to traktuje mnie adekwatnie do tego, jak ja sam traktuję siebie. Ostatecznie dostaję informacje zwrotne, które potwierdzają mój osąd o sobie samym.

Przekonania
Proces działania przekonań; źródło: opracowanie własne

Jest to więc samospełniająca się przepowiednia. Z taką koncepcją silnie wiąże się również motyw autosabotażu. W związku z tym, że świadomość nie jest zaprogramowana, ale istnieje na wielu poziomach „problem nierozwiązany na jednym z nich może sabotować procesy zachodzące na innym.” Stąd, z autosabotażem możemy spotkać się wtedy, kiedy „życie układa się tak dobrze, że staje to w konflikcie z najgłębszym przekonaniem o sobie.” Wtedy może pojawić się uczucie, że na coś nie zasługujemy, że to zasługa szczęścia a nie naszej pracy. Innym powszechnym i niszczącym przekonaniem jest to, że nie jesteśmy wystarczająco dobrzy. Jego implikacje trafnie ukazuje cytat:

Jeżeli celem jest udowodnienie, że jestem wystarczająco dobry, praca nie ma końca – bitwa została przegrana w dniu, w którym zgodziłem się, że ta kwestia podlega dyskusji.

Przekonania - przykład
Przykład działania przekonania: Nie zasługuję na miłość; źródło: opracowanie własne

Nathaniel Branden wyróżnił 6 filarów składających się na poczucie własnej wartości. Są to:

1. Praktyka świadomego życia

2. Praktyka samoakceptacji

3. Praktyka odpowiedzialności za siebie

4. Praktyka asertywności

5. Praktyka życia celowego

6. Praktyka prawości

życie świadome

Żyć świadomie oznacza starać się uświadamiać sobie – najlepiej, jak potrafimy – wszystko, co ma znaczenie dla naszych działań, celów i wartości, oraz postępować adekwatnie do tego, co widzimy i wiemy.

Życie świadome wymaga od nas konfrontacji z tym, co robimy, myślimy i czujemy oraz bieżącej oceny tych zjawisk. Żyć świadomie to być odpowiedzialnym wobec rzeczywistości, czyli oddzielać to, co subiektywne od tego, co obiektywne, a więc znowu konfrontować odczucia z tym, co rzeczywiste. 

Jak budować i wspierać życie świadome? Podstawą jest tu praktyka uważności i obserwacja siebie w różnych sytuacjach. Na co dzień możemy ćwiczyć łapanie myśli i emocji oraz zastanawianie się na bieżąco czemu dana sytuacja wywołuje w nas konkretną reakcję, w jaki punkt uderza? Następnie czy ta reakcja nas wspiera czy niszczy oraz jak wpływa na innych? Nawet jeśli nie dojdziemy do konkretnych wniosków sama ścieżka przemyśleń pomaga nam budować relację ze sobą i poznawać własne przekonania. 

Życie świadome to aktywne przyglądanie się sobie i innym, wyczulenie na fakty i reakcje organizmu oraz otwieranie szerzej oczu tam, gdzie mamy ochotę je zamknąć. To próba dotarcia do sedna sprawy – dostrzeganie swoich schematów myślenia i działania wraz z obserwacją reakcji otoczenia. To dążenie do prawdy, a nie do tego, aby mieć rację. To otwarty umysł – nieprzywiązywanie się tylko do tego, co już znamy bez gotowości do otwarcia się na nowe. Świadomość oznacza także gotowość zauważenia i przyznania się do błędu i gotowość na dogłębne poznanie siebie, swoich motywacji, aspiracji i celów.

W praktyce życia świadomego pomaga zadawanie sobie odpowiednich pytań, jak np. Czy wiem, co czuję w danej chwili? Czy wiem, o co chodzi w moim życiu? Czy zauważam, kiedy moje uczucia i zachowania są spójne? Czy wiem, jakie potrzeby i pragnienia być może próbuję zaspokoić?

Życie bez świadomości, życie bezmyślne powoduje utratę szacunku do siebie i zanik poczucia własnej skuteczności.

samoakceptacja

Akceptować siebie to być po swojej stronie, być swoim sprzymierzeńcem.

Samoakceptacja oznacza akceptowanie swoich zachowań i emocji oraz uznanie ich za część siebie, nawet, jak się nam nie podobają. Akceptacja swoich błędów i niedoskonałości, a więc przyznanie przed sobą prawdy o sobie samym pozwala na doskonalenie, to nieodzowny warunek rozwoju.

Akceptowanie oznacza życzliwe zainteresowanie okazywane samemu sobie. Z pozycji swojego sprzymierzeńca uznajemy swoje dobre i złe strony, nie boimy się przyznać przed samym sobą do porażek. Taka postawa wymaga uznania całości siebie, wsłuchania się we własny głos i uczucia oraz nazywania ich. Jest to o tyle istotne, że nazwane przestaje być obce, przez co uwalniamy się z jego niewoli i możemy się nim zająć. Jeśli zdiagnozujemy u siebie lęk możemy podjąć działanie mające na celu odkrycie jego źródła. Gdy nie wiemy, z czym się aktualnie mierzymy jest nam trudno podjąć ukierunkowane działanie.

Samoakceptacja to w końcu współczucie i miłość do siebie, bycie swoim własnym przyjacielem. To umiejętność uszanowania swoich własnych potrzeb i stawiania sobie realnych oczekiwań.

odpowiedzialność

Odpowiedzialność za siebie daje nam poczucie kontroli nad własną egzystencją. Za co więc powinniśmy być odpowiedzialni? Za realizację swoich własnych celów i pragnień, za swoje wybory i działania, zachowania i komunikację wobec innych. Za stopień świadomości, swoje szczęście, wybór swoich wartości oraz emocje. 

Powyższe przykłady implikują następującą konkluzję: nie możemy obwiniać innych za swoje niepowodzenia i złe samopoczucie, ponieważ jesteśmy jedynymi osobami, od których one zależą. Innymi słowy – jesteśmy za nie odpowiedzialni. Przykładowo: Twój klient krzyczy na Ciebie, ponieważ sprzedany mu produkt okazał się być wadliwy. 

Twoja perspektywa 1: Klient krzyczy na mnie.

Twoja perspektywa 2: Widzę krzyczącego człowieka.

My, jako osoby odpowiedzialne za swoje emocje i reakcje, możemy wybrać, czy chcemy coś przyjąć, czy nie.  

Warto przy tym pamiętać, że inni też mają swoje zasady, często inne niż nasze, stąd ich postępowanie będzie inaczej motywowane, ale my wciąż powinniśmy iść swoją drogą, akceptując to i nie próbując tego zmieniać na siłę.

asertywność

Asertywność oznacza gotowość stawania w swojej obronie, otwartego bycia tym, kim jestem, traktowanie siebie z szacunkiem we wszystkich relacjach z ludźmi.

Na czym polega asertywność? Zdrowa asertywność to mówienie „tak” temu, co chcemy i mówienie „nie” temu, czego nie chcemy, to życie w spójności wnętrza i zewnętrza. Umiejętność mówienia „nie” jest nam potrzebna po to, byśmy mieli siłę powiedzieć „tak”.

Życie asertywne wiąże się z adekwatnym wyrażaniem siebie, swoich pragnień i emocji. To bycie obecnym w swoim życiu i uznanie, że należy ono do nas. To również inteligentny egoizm, gotowość do konfrontacji, rozwój indywidualnej tożsamości i odrębności wraz ze świadomością, że czasami trzeba się wychylić, aby stanąć w obronie swojego zdania.

Trzeba pamiętać, że asertywność to nie tylko przeciwstawianie się temu, co żałosne, ale też życie w zgodzie z tym, co wartościowe.

życie celowe

Żyć bez celu to zdawać się na łaskę przypadku.

Czym jest życie celowe? Żyć celowo to zamieniać myśli w czyny, ustalać cele i je osiągać. Daje nam to poczucie własnej kompetencji i skuteczności, wiąże się z rozwijaniem umiejętności, by być w pełni odpowiedzialnym za siebie. 

Żyć celowo to mieć konkretny własny cel i do niego dążyć, również w odniesieniu do życia prywatnego i związków. W tym procesie warto zadać sobie następujące pytania: Co chcę osiągnąć i w jaki sposób? Co mi jest do tego potrzebne? Gdzie na drodze do celu się aktualnie znajduję?

Ważną kwestią związaną z praktyką życia celowego jest aspekt odniesienia do samooceny, ujawniający się w odpowiedzi na pytanie: Czy dana sprawa podlega mojej wolicjonalnej kontroli? Jeśli nie, nie powinna wpływać na moją samoocenę. Jeśli więc na drodze do celu natrafimy na przeszkody, których nie możemy kontrolować musimy zdawać sobie sprawę, że to nie same sukcesy dowodzą wartości, ale droga do ich zdobywania i starać się czerpać lekcję z każdego niepowodzenia.

Jeżeli nic nie zrobię, nic się nie zmieni.

prawość

O prawości możemy mówić wtedy, gdy nasze postępowanie jest zgodne z naszymi zasadami wewnętrznymi i wartościami, gdy panuje między nimi spójność. Gdy natomiast brakuje spójności podkopujemy zaufanie do samych siebie, tracimy do siebie szacunek. Nawet, gdy nikt tego nie wie, my to wiemy i to wystarcza. Mówiąc o prawości musimy mieć na uwadze fakt, iż małe oszustwa dokonywane na nas samych kumulują się i mają ostatecznie duży wpływ na naszą samoocenę.

Moje ego – ja w centrum świadomości – jest sędzią, od którego nie ma ucieczki.

Nathaniel Branden odnosi się także do poczucia winy – jego źródeł oraz tego, jak możemy do niego konstruktywnie podejść. Cenną uwagą jest w tym kontekście poniższy cytat:

Mówienie o winie tam, gdzie nie ma odpowiedzialności jest zamachem na rozum i moralność.

Skoro więc mamy poczucie winy z powodu domniemanego zamachu na prawości warto zastanowić się, czy byliśmy faktycznie w tej sytuacji odpowiedzialni. 

Kolejną kwestią jest zestaw naszych wartości i przekonań, którym chcemy być wierni, by postępować w zgodzie ze sobą. Tutaj trzeba zadać sobie pytanie: Czy te wartości są faktycznie świadomie przez nas wybrane? Jeśli nie, to czyje są i czy się z nimi zgadzamy? Skąd wiemy to, co wiemy? Jaka jest nasza prawda? 

Dzisiaj wyzwaniem jest zachowanie wysokich standardów etycznych mimo jednoczesnego poczucia, że żyjemy w moralnym bagnie.

„6 filarów poczucia własnej wartości” Nathaniela Brandena to kompleksowe kompendium wiedzy o poczuciu własnej wartości i metodach jego budowania oraz wzmacniania. Druga, nieomawiana część książki przybliża tematykę budujących przekonań o sobie i o świecie, które wspierają poczucie własnej wartości i z którymi warto zestawić swoje własne przekonania. Branden zwraca także uwagę na kwestie pielęgnowania poczucia własnej wartości u dziecka, w pracy zawodowej, porusza zagadnienie psychoterapii i tła kulturowego dla pojęcia samooceny.

Na końcu książki znajduje się autorski program Brandena, służący podniesieniu poczucia własnej wartości – metoda dokańczania zdań. To program 31 tygodni, podczas których, jak opisuje autor – uparcie naświetlamy destruktywne przekonania wysoce skoncentrowaną świadomością. Jak to wygląda w praktyce? Codziennie rano poświęcamy 5-10 minut na to, żeby znaleźć parę zakończeń rozpoczętych zdań. Na każdy tydzień przewidziane są inne zdania. W weekend podsumowujemy to, co udało nam się zapisać w ciągu tygodnia. 

Przykładowe zdania do dokończenia: Jeżeli potraktuję słuchanie jako czynność twórczą…, Jeżeli bardziej zaakceptuję swoje lęki…, Gdybym dzisiaj żył o 5% bardziej asertywnie…

Program poprzez świadome nakierowanie na określone aspekty pomaga nam wdrukować budujące i wartościowe treści w podświadomość. Zachęcamy, aby ocenić siebie w skali 1-10 pod kątem 6 filarów przed i po przerobieniu programu. Efekty mogą być zaskakujące.

Majestatyczne poczucie własnej wartości jest najbardziej imponującą ludzką cechą charakteru.
Ayn Rand

Zapraszamy do podzielenia się opinią o książce w komentarzu.

Poniżej zamieszczamy grafikę z 6 filarami do pobrania.

Powiązane artykuły

Leave a Comment

* By using this form you agree with the storage and handling of your data by this website.

Ta strona korzysta z ciasteczek, aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Dalsze korzystanie ze strony oznacza, że zgadzasz się na ich użycie. Akceptuję Dowiedz się więcej